سیر تکامل دکترین اعمال یک‌جانبه دولت‌ها در آرای دیوان بین‌المللی دادگستری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق عمومی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل عمومی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

10.22099/jls.2025.52355.5273

چکیده

در سال‌های پس از تأسیس ملل متحد، تحولاتی نوین در عرصه حقوق بین‌الملل رخ نمود که بر پایه آن، اقدامات یک‌جانبه دولت‌ها به‌مثابه اعمال مستقل حقوقی پذیرفته شدند؛ به‌ویژه در مواردی که قصد ایجاد تعهدات حقوقی در روابط بین‌المللی آنان آشکار بود. این جریان توسعه‌گرا در دهه ۱۹۷۰ و در چارچوب پرونده آزمایش‌های هسته‌ای فرانسه نزد دیوان بین‌المللی دادگستری، به نقطه اوج خود رسید و فرصتی مغتنم برای تبیین اصول و معیارهای حاکم بر اقدامات یک‌جانبه پیش روی دیوان قرار داد. دیوان در این رأی تلاش کرد تا ابهامات حقوقی مرتبط با این دسته از اعمال حقوقی را کاهش دهد و معیارهایی برای تعیین الزام‌آوری آن ارائه نماید. با این حال، رویه دیوان بین‌المللی دادگستری حاکی از آن است که معیارهای اعلامی دیوان در ترسیم ماهیت و ارکان اعمال یک‌جانبه، با کاستی‌ها و نقدهای جدی همراه است که این مرجع بین‌المللی را در ارائه چارچوبی کارآمد برای شناسایی و ارزیابی اعمال یک‌جانبه ناکام گذارده است. در واکنش، دیوان در آرای بعدی خود با اتخاذ رویکردی عینی و ضابطه‌مند، اثر حقوقی اعمال یک‌جانبه را به معیارهایی چون صراحت بیانیه‌ها، زمینه سیاسی و واکنش سایر دولت‌ها مشروط کرد. این تحول، نشان‌دهنده تلاش دیوان برای رفع کاستی‌های رای 1974 و تقویت چارچوب حقوقی اعمال یک‌جانبه است، که بدین حیث پژوهش حاضر، به تحلیل رویه دیوان بین‌المللی دادگستری و سیر تحولی آن در حوزه اعمال یک‌جانبه می‌پردازد و چالش‌های برخاسته از آرای دیوان را مورد واکاوی خود قرار می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Evolution of the Doctrine of Unilateral Acts in the Jurisprudence of the International Court of Justice

نویسندگان [English]

  • Hamid Alhooii Nazari 1
  • Amir Lohrasbi 2
1 Assistant professor of public law, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Ph.D. Student in Public International Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

In the post-United Nations era, significant doctrinal developments in international law led to the recognition of unilateral acts of states as autonomous legal instruments, particularly where the intent to create legal obligations in international relations was manifest. This progressive evolution culminated in the 1970s with the Nuclear Tests Case before the International Court of Justice (ICJ), affording the Court a seminal opportunity to delineate the legal principles and criteria governing unilateral acts. In its judgment, the ICJ endeavored to mitigate legal uncertainties surrounding such acts and to establish a framework for determining their binding nature. However, a critical examination of the ruling underscores that the Court’s enunciated criteria are not only fraught with doctrinal deficiencies and substantive critiques but also fail to construct a coherent and operational legal framework for the identification and assessment of unilateral acts. In subsequent decisions, the ICJ adopted a more objective and doctrinally structured approach, making the legal effects of unilateral acts contingent upon factors such as the precision of the declarations, their normative context, and the reactions of third states. This shift reflects the Court’s attempt to remedy the deficiencies of the 1974 judgment and to consolidate the normative framework governing unilateral acts. This study examines the ICJ’s evolving jurisprudence on unilateral acts, assessing its doctrinal challenges and interpretive ambiguities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • International Court of Justice
  • International Law
  • Jurisprudence
  • Nuclear Tests Case
  • Unilateral Acts