چشم‌انداز انرژی‌های تجدیدپذیر از منظر حقوق مالکیت فکری؛ آزمونی فراروی حقوق ایران

محمدی, عمید

doi:10.22099/jls.2025.52078.5252

چشم‌انداز انرژی‌های تجدیدپذیر از منظر حقوق مالکیت فکری؛ آزمونی فراروی حقوق ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عمید محمدی

استادیار حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه جهرم، جهرم، ایران

10.22099/jls.2025.52078.5252

چکیده

مقدمه‌: انرژی یک نیاز بنیادین برای استمرار توسعه اقتصادی، تدارک و تأمین رفاه و آسایش زندگی بشر است. استفاده از سوخت‌های فسیلی (نفت، گاز، زغال‌سنگ و غیره) به قدری سریع و بی‌رویه بوده که نه‌تنها تعادل اکولوژیک را تغییر داده است بلکه موجودیت نوع بشر را تهدید می‌کند. برای مقابله با این مسئله اقبال به تدارک نیرو از منابع انرژی تجدیدپذیر فزونی یافته است؛ به‌طوری‌که توجه به انرژی‌های‌ تجدیدپذیر به یکی از مهم‌ترین موضوعات در زمینه توسعه و جابه‌جایی مرز دانش در حیطه حقوق مبدل شده‌اند. از این منظر، انرژی‌های تجدیدپذیر به‌عنوان مواهب الهی و پیوند میان طبیعت و بشریت، یک منبع انرژی جایگزین و انتخاب استراتژیک جهت توسعه پایدار اجتماعی و اقتصادی شناخته می‌شوند.
موضوع انرژی‌های تجدیدپذیر در تقاطع حقوق بشر، حقوق محیطزیست، حقوق مالکیت فکری و انتقال فناوری واقع است. این نوشتار تلاش کرده تا سیمای تحول به سمت سیستم انرژی پاک را از رهگذر حقوق مالکیت فکری بررسی کند. در این راستا، یکی از ابعاد زیست‌محیطی ناظر بر حقوق
مالکیت فکری را فناوری‌های نوین مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر تشکیل می‌دهند. به باور برخی از محققان، رابطه میان حقوق مالکیت فکری و انرژی‌های تجدیدپذیر، چشم‌انداز جدید را از وضعیت حال و آینده این دسته از انرژی‌ها افاده می‌کند.

روش: علی‌رغم ضرورت و اهمیت انرژی‌های تجدیدپذیر، چالش اصلی گسترش استفاده از انرژی‌های پاک، به تعارض منافع کشورهای جهان شمال و جنوب در بحث انتقال فناوری این نوع از انرژی‌ها بر می‌گردد. کشورهای توسعه‌یافته صنعتی عمدتاً مجهز به فناوری‌های مرتبط با انرژی‌های تجدیدپذیر هستند و دانش فنی آن را با صرف هزینه‌های هنگفت در تحقیق و توسعه کسب کرده‌اند، لیکن تمایلی به در اختیار نهادن این تکنولوژی‌ها ندارند و این امر ذاتاً با هدف حق حیات بشری و تمتع از محیطزیست سالم تنافی دارد. بنابراین تحقیق حاضر درصدد است تا با روش تحلیلی و توصیفی و شیوه گردآوری منابع از طریق کتابخانه‌ای به این سؤال اساسی پاسخ دهد که چگونه باید در جریان انتقال فناوری‌های پاک به کشورهای در حال توسعه، به حقوق مالکیت فکری نیز احترام گذارد؟
بررسی دیدگاه موافقان و مخالفان حمایت از انرژی تجدیدپذیر در پرتو حقوق مالکیت فکری این پرسش را پیش می‌آورد که آیا انحصارگرایی ناشی از دارایی‌های فکری به‌عنوان یک مانع جهت انتقال تکنولوژی این دست از انرژی‌ها محسوب می‌شود یا باید آن را در پرتو منفعت و مصلحت همگانی تعدیل و تسهیل کرد؟ اساساً نقش حقوق مالکیت فکری در ترویج و اشاعه فناوری‌های متضمن انرژی پاک چیست؟ سرمایه‌گذاری در پروژه‌های مربوط به انرژی‌های تجدیدپذیر به‌طور معمول مستلزم حجم بالایی از توان مالی‌، سیاست‌گذاری متناسب با استقرار دستگاه‌ها جهت انطباق با زیرساخت‌های جذب و ظرفیت‌های صنایع داخلی و نیز ریسک بالای درآمدزایی است که معمولاً مستلزم انتظار زمان طولانی برای بازگشت سرمایه است.

یافته‌ها: با اذعان به اهمیت کربن‌زدایی فناوری‌های پاک، در سطوح ملی و بین‌المللی نیز ابزارهای زیست‌محیطی و فناورانه، از سیاست فراگیر و کلی کاهش تغییرات آب‌وهوا تا گرایش به سوی منابع جدیدی از انرژی‌های تجدیدپذیر مورد توجه قرار گرفته است. اهمیت مسئله نشان می‌دهد که انتشار بین‌المللی فناوری‌های کم‌کربن، سنگ بنای مذاکرات مربوط به آب و هوا از زمان تصویب کنوانسیون چارچوب متحد در مورد تغییرات اقلیمی بوده است.
این مقاله نشان می‌هد که حقوق مالکیت فکری با حفاظت کامل از فناوری‌های انرژی پاک می‌تواند در کاهش تحولات آب و هوایی نقش‌آفرین باشد. حفاظت حقوق مالکیت فکری ضمن این که به توسعه تکنولوژی انرژی‌های تجدیدپذیر کمک می‌کند، می‌تواند بر سر راه انتقال فناوری این دسته از انرژی‌ها وقفه بیندازد. دارندگان دارایی‌های فکری در صورت اطمینان و در قبال تضمینات کافی، به انتقال تکنولوژی‌های مرتبط با صنایع تولید انرژی تجدیدپذیر مبادرت می‌ورزند. در مقابل، فقدان حمایت کافی از حقوق مالکیت فکری در کشورهای گیرنده تکنولوژی می‌تواند مسیر دسترسی به چنین فناوری‌هایی را مسدود کند. بنابراین، قلمرو فناوری‌های پاک مرز موضوعی را تعیین می‌کند که در آن با رویکرد حفاظتی حقوق مالکیت فکری تلاقی می‌یابد. در راستای حمایت از حقوق بنیادین بشر و برای رهایی از چالش پیش‌روی، نه‌تنها توصیه شده تا دارایی‌های فکری مرتبط با انتقال فناوری انرژی‌های تجدیدپذیر را متعلق به حوزه قلمروی عمومی به شمار آورد؛ بلکه حتی پیشنهاد حذف فناوری‌های سازگار با محیطزیست از دایره اختراعات قابل ثبت و دسترسی بالسویه آن برای همه کشورها طرح شده است.
بر این بنیان، حفاظت از انرژی‌های تجدیدپذیر ذیل چتر حمایتی حقوق مالکیت فکری، ضمن حمایت از ابداعات و نوآوری‌ها در این زمینه، بر ترویج انتقال فناوری با رعایت حقوق انحصاری مالکیت فکری تأکید دارد. بااین‌حال، در این نظام رعایت ملاحظات زیست‌محیطی شرط قابل حمایت بودن اثر به شمار نمی‌رود. اساساً، تکنولوژی استحصال برق از منابع طبیعی مبین ابداعات و متضمن دانش فنی و ضمنی است که در قالب حقوق مالکیت فکری می‌توان برای آن محمل حمایتی یافت. بنابراین، حقوق مالکیت فکری یک عامل کلیدی در فرآیند نوآوری و تصمیم‌گیری برای سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های تحقیق و توسعه را تشکیل می‌دهد.

نتیجه‌گیری: امروزه ناترازی برق در کشورمان به یک معضل جدی مبدل شده و خاموشی‌های مکرر قطع ‌نظر از نارضایتی‌های عمومی، تولید و پایداری صنایع را تهدید رو‌به‌رو می‌کند. به نظر می‌رسد که در حقوق داخلی با توجه به گستره وسیع منابع انرژی سبز و وجود ظرفیت‌های بالقوه فراوانی، از جمله انرژی خورشیدی، آب، باد، زمین‌گرمایی، زیست‌توده، جریان‌های دریایی و غیره که در جغرافیای ایران وجود دارد، اتخاذ راهبردهایی مانند ساده‌سازی و تسهیل فرآیند درخواست و تأیید اختراع مربوط به این نوع انرژی‌ها، ارائه حمایت‌های مالی و مشوق‌ها برای مبتکران آن‌هاو تحقیق و توسعه با مهیا کردن بستر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به‌ویژه با چشم‌داشت به انرژی‌های تجدیدپذیری که به مرحله بلوغ نرسیده‌اند، می‌توانند کشور را به سمت استقبال از انرژی‌های تجدیدپذیر در پرتو حقوق مالکیت فکری رهنمون سازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

مالکیت فکری

عنوان مقاله [English]

The Perspective of Renewable Energy in the View of Intellectual Property Rights: The Object Lesson for Iranian Law

نویسنده [English]

Amid Mohammadi

Assistant Professor in Private Law, Department of Law, Faculty of humanity, University of Jahrom, Jahrom, Iran

چکیده [English]

Introduction
Energy is a fundamental necessity for the continuation of economic development, the provision of welfare, and the assurance of human comfort. The use of fossil fuels (such as oil, gas, coal, etc.) has been so rapid and uncontrolled that it has not only disrupted ecological balance but also threatens the very existence of humanity. To address this issue, there has been a growing inclination toward harnessing energy from renewable sources. Consequently, renewable energy has become one of the most critical topics in the realm of development of knowledge boundaries within the field of law. From this perspective, renewable energies are regarded as divine blessings and a bridge between nature and humanity, serving as an alternative energy source and a strategic choice for sustainable social and economic development.
The issue of renewable energy lies at the intersection of human rights, environmental law, intellectual property rights, and technology transfer.
This paper endeavors to explore the transformation toward a clean energy system through the prism of intellectual property rights. In this regard, one of the environmental dimensions pertaining to intellectual property rights is shaped by emerging technologies associated with renewable energy. According to some scholars, the relationship between intellectual property rights and renewable energy offers a new perspective on the current and future state of this category of energy.
The issue of renewable energy lies down at the intersection of human rights, environmental rights, intellectual property rights, and technology transfer. This article attempts to examine the evolution a clean energy system through intellectual property rights. In this regard, one of the environmental dimensions of intellectual property rights is the new technologies related to renewable energy. According to some researchers, the relationship between intellectual property rights and renewable energy provides a new perspective on the current and future status of these types of energies.
Methods
Despite the necessity and significance of renewable energies, the primary challenge in expanding the use of clean energies lies in the conflict of interests between the global North and the South concerning the transfer of technology related to energy resources. Industrialized developed countries, which are primarily equipped with renewable energy technologies, have acquired the technical expertise through substantial investments in research and development. However, they are reluctant to share these technologies, a stance that inherently incompatible with the goal of safeguarding the right to life and enjoyment of a healthy environment. Consequently, this study aims to address the fundamental question of how to respect intellectual property rights while facilitating the transfer of clean technologies to developing countries? The research employs an analytical and descriptive methodology, utilizing library-based resources for data collection.
Examining the prospective of proponents and opponents of supporting renewable energy in light of intellectual property rights raises the question of whether the monopolistic tendencies arising from intellectual assets act as a barrier to the transfer of technology in this category of energy, or whether they should be moderated and facilitated in light of public domain. Fundamentally, what is the role of intellectual property rights in promoting and disseminating technologies that enable clean energy? Investment in renewable energy projects typically requires substantial financial resources, policies tailored to the deployment of equipment to align with absorption infrastructure and domestic industrial capacities, as well as high revenue-
generation risks, which often entail a long waiting period for return on investment.
Findings
Acknowledging the importance of decarbonizing clean technologies, environmental and technological tools have gained attention at both national and international levels, ranging from comprehensive policies aimed at mitigating climate change to the shift toward new sources of renewable energy. The significance of this issue highlights that the international dissemination of low-carbon technologies has been a cornerstone of climate-related negotiations since the adoption of the United Nations Framework Convention on Climate Change.
The research shows that intellectual property rights can play a role in mitigating climate change by fully protecting clean energy technologies. While protecting intellectual property rights can help develop renewable energy technologies, it can also obstacle to the transfer of renewable energy technologies. Intellectual property owners are more likely transfer technologies related to renewable energy industries if they are confident and have sufficient guarantees. In contrast, the lack of adequate protection of intellectual property rights in developing countries can block access to such technologies. Therefore, the realm of clean technologies defines the boundary of the subject where it intersects with the approach of protecting intellectual property rights. In order to protect fundamental human rights and to overcome the challenges ahead, it has not only been recommended to consider intellectual property related to the transfer of renewable energy technologies as belonging to the public domain; but also, it has even been proposed to remove environmentally friendly technologies from the scope of patentable inventions and make them accessible to all countries.
On this basis, the protection of renewable energy under the umbrella of intellectual property rights, while supporting innovations and advancements in this field, emphasizes the promotion of technology transfer while respecting exclusive intellectual property rights. However, within this framework, environmental considerations are not a condition for the protectability of an invention. Essentially, technologies for generating electricity from natural resources represent innovations that encompass technical and tacit knowledge, which can be safeguarded under intellectual property rights. Therefore, intellectual property rights constitute a key factor in the innovation process and decision-making for investments in research and development activities.
Conclusions
Today, the imbalance in electricity supply in our country has become a serious issue, and frequent blackouts, aside from causing public dissatisfaction, threaten the production and sustainability of industries. It seems that in domestic law, given the vast scope of green energy resources and the abundant potential capacities available—such as solar, hydro, wind, geothermal, biomass, marine currents, and more—within Iran's geography, adopting strategies such as simplifying and facilitating the process of applying for and approving patents related to these types of energy, providing financial support and incentives for their innovators, and promoting research and development by creating a platform for foreign direct investment, particularly with a focus on renewable energies that have not yet reached maturity, could guide the country toward embracing renewable energy under the framework of intellectual property rights.

کلیدواژه‌ها [English]

Renewable Energies
Technology Transfer
Green Technologies
Compulsory Licensing
Parallel Imports
Doctrine of Exhaustion
Public Domain

مراجع

بیانلو، زهره و زارع احمدآبادی حبیب (1395). بررسی روند تولید پروانه‌های ثبت اختراع در فناوری برق خورشیدی و تعیین جایگاه علمی کشورهای جهان در این حوزه، فصلنامه سیاست‌نامه علم و فناوری، 6 (4)، 5-11.

پارک، پاتریشا (1393). حقوق بین‌الملل انرژی و محیط‌زیست، مترجمان: محمدرضا حسینی و صادق جعفرزاده، تهران: انتشارات مجد.

شاکری، زهرا، بهادری جهرمی، زهرا و شاکری، حسین (1400). بازخوانی سیاست‌ها و قواعد نظام حق اختراع در پرتو مسئله تغییر اقلیم، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، 7 (1)، 213-199.

شهبازی، آرامش و رضائی‌نسب، بهنام (1396). حقوق بین‌الملل محیط‌زیست در نوسان میان توسعه، انرژی و فناوری، تهران: انتشارات خرسندی.

شیروی، عبدالحسین (1393). حقوق نفت و گاز، تهران: بنیاد حقوقی میزان.

شیروی، عبدالحسین و شاه‌حسینی، طیبه (1401). سازوکارهای حقوق مالکیت فکری در رفع موانع انتقال فناوری دوستدار محیط‌زیست به کشورهای درحال‌توسعه، فصلنامه تعالی حقوق، 13 (3)، 293-259.

عامری، فیصل (1389). حقوق بین‌الملل انرژی: با ارجاع خاص به قراردادهای دولتی و برخی از پیامدهای اقتصادی آن‌ها»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی (پژوهش حقوق سابق)، 12 (29)، 198-161.

مشهدی، علی و طالع خرسند، هادی (1396). درآمدی بر حقوق محیط‌زیست و مالکیت فکری، تهران: انتشارات خرسندی.

مشهدی، علی و محتشمی، میترا (1394). تأملی بر نسبت میان حقوق مالکیت فکری و حقوق محیط‌زیست، فصلنامه مطالعات حقوق خصوصی، 45 (3)، 487-504.

محتشمی، میترا و مشهدی، علی (1393). مکانیسم‌های حقوق مالکیت فکری در رفع موانع انتقال تکنولوژی‌های پاک، فصلنامه پایداری، توسعه و محیط‌زیست، 1 (4)، 59-68.

مرادی، حسن (1390). انرژی‌های نو و کاربرد حقوق انرژی در آن‌ها، نخستین همایش ملی حقوق انرژی: به اهتمام دکتر الهام امین زاده، تهران: نشر دادگستر.

مرادی، زهرا، حیدری، بهاره و ارشدی، محمدیار (1401). بررسی نقش رژیم بین‌المللی حقوق مالکیت فکری مؤثر در کاهش تغییرات آب‌وهوایی، فصلنامه مطالعات بین‌المللی، 18 (4)، 249-227.

References

A Intellectual Property and Public Health, ICTSD Programme on Intellectual Property Rights and Sustainable Development, 24 (1), 1-38.

Albino, V., Ardito, L., Dangelico, R. M. & Petruzzelli, A. M. (2014). Understanding the development trends of low-carbon energy technologies: A patent analysis, Applied Energy, 135 (1). 836-85. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2014.08.012.

Ameri, F. (2010). Human Rights Energy: with special reference to the part of government contracting economic erase Keywords, Public Law Research, 12 (29), 161-198. [In Persian]

Atoyebi, O. M. (2024). The Role of Intellectual Property Law in Advancing Renewable Energy Technologies in Nigeria, online, Accessible at: https://omaplex.com.ng/the-role-of-intellectual-property-law-in-advancing-renewable-energy-technologies-in-nigeria/

Bafna, N. & Ravishankar, S. (2014). Transfer of Clean Technology: A Developing Nations Perspective on Compulsory Licensing and Capacity Building, The Environment, Law and Society Journal, Published in Articles section of www.manupatra.com. 45-59.

Barton, J. H. & Osborne, G. E. (2007). Intellectual Property and Access to Clean Energy Technologies in Developing Countries, International Centre for Trade and Sustainable Development (ICTSD).

Bayanloo, Z. & Zare Ahmad Abadi, H. (2017). Investigation of Patent Production Process in Solar Electricity Technology and Determine the Status of Countries in This Area, Journal of Science and Technology Policy, 6 (4). 5-11. doi: https://stpl.ristip.sharif.ir/article_4477.html?lang=fa [In Persian]

Bonnet, C., Hache, E., Seck, G.S., Simoën, M. and Carcanague, S. (2019). Who’s winning the low-carbon innovation race? An assessment of countries’ leadership in renewable energy technologies, International Economics, 160 (1), 31–42.

Burleson, E. (2009). Energy Policy, Intellectual Property, and Technology Transfer to Address Climate Change, Transnat'l L. & Contemp. Probs., 18 (1). 69-93.

Chattopadhyay, A. (2022). Role of IPR in the Generation of Renewable Energy, Indian Journal of Projects, Infrastructure and Energy Law (LJPIEL), Online Access: https://ijpiel.com/index.php/2022/12/01/role-of-ipr-in-the-generation-of-renewable-energy/

Cheng, W. (2022). Intellectual Property and International Clean Technology Diffusion: Pathways and Prospects, Asian Journal of International Law, 12 (1), 370–402. doi:10.1017/S2044251322000108.

Chu, J. M.W.W. (2013). Developing and Diffusing Green Technologies: The Impact of Intellectual Property Rights and their Justification, Wash. & Lee J. Energy, Climate & Env’t. 4 (1), 53-102. https://scholarlycommons.law.wlu.edu/jece/vol4/iss1/4

Deane, F. & Bodimeade, C. (2024). Renewable energy technology and intellectual property rights: global public goods, The Elgar companion to intellectual property and the SDGs, 243-261. doi: https://doi.org/10.4337/9781803925233.00017,

Downey, K. (2012). Intellectual Property Rights and Renewable Energy Technology Transfer in China, South Carolina Journal of International Law and Business, 9 (1).

Dussaux, D., Dechezleprêtre, A. & Glachant, M. (2022). The Impact of Intellectual Property Rights Protection on Low-Carbon Trade and Foreign Direct Investments, Elsevier, Available at: https://www.elsevier.com/open-access/userlicense/1.0/

Guo, M. (2016). Interests Analysis on Compulsory license in the Field of Renewable Energy Technology, International Conference on Politics, Economics and Law (ICPEL), Published by Atlantis Press.

Harris, P. G. (1999). Common but Differentiated Responsibility: The Kyoto Protocol and United States Policy, N.Y.U. Environmental Law Journal, 7 (1). 27-48.

Hilty, R. M. & Batista, P. H. D. (2023). Potential and Limits of Patent Law to Address Climate Change, GRUR International, 72(9), 821–839. https://doi.org/10.1093/grurint/ikad066

Kurniawan, S. (2022). Removing Intellectual Property Barrier: A Solution to Renewable Energy Technology Transfer, Legal Brief, 11 (4). 2461-2465.

Loumes, L. (2023). Compulsory Licensing for Green Technologies: A realistic threat?, Palsseraud IP, Available at: https://www.plass.com/en/articles/compulsory-licensing-green-technologies-realistic-threat

Ma, J. (2020). Moving from the Brown Economy to the Green Economy: The Battle over International Intellectual Property, Journal of World Investment &Trade. 947–981.

Mashhadi, A. & Mohtashami, M. (2015). Reflection on the relationship between intellectual property law and environmental law, Private Law Studies Quarterly, 45 (3). 487-504, doi: 10.22059/jlq.2015.55031 [In Persian]

Mashhadi, A. & Tale Khorsand, H. (2017). An Introduction to Environmental Law and Intellectual Property, Tehran: Khorsandy Publication. [In Persian]

Mohtashami, M. & Mashhadi, A. (2014). Mechanisms of Intellectual Property Rights in Removing Barriers to the Transfer of Clean Technologies, Journal of Sustainability, Development and Environment, 4 (1). 59-68. [In Persian]

Moradi, H. (2011). New Energies and the Application of Energy Laws in Them, First National Conference on Energy Law, With the Efforts of Dr. Elham Aminzadeh, Tehran: Dadgostar Publication. [In Persian]

Moradi, Z., Heydari, B. and Arshadi, M. (2022). The Role of Intellectual Property Rights on Reduction of Climate Change, International Studies Journal, 18 (4). 227-249, doi: 10.22034/isj.2022.285178.1501 [In Persian]

Morales, I. (2017). Balancing Intellectual Property Rights and Clean Technology Development: Encouraging Cooperation, Houston Journal of Health Law & Policy, 17 (9). 399-422.

Nanda, N. & Srivastava, N. (2009). Clean Technology Transfer and Intellectual Property Rights, Sustainable Development Law & Policy. 42-69. doi: http://digitalcommons.wcl.american.edu/sdlp

Outka, U. (2019). Environmental Law and Fossil Fuels: Barriers to Renewable Energy, Vanderbilt Law Review, 65 (1). 1679-1721. doi: https://scholarship.law.vanderbilt.edu/vlr/vol65/iss6/7

Park, P. (2013). International Law for Energy and the Environment, translated by: Mohammad Reza H. & Sadegh J., Tehran: Majd Publication. [In Persian]

Reddy, A. K.N. (2002), A generic Southern perspective on renewable energy, Energy for Sustainable Development, ELSEVIER, 6 (3). 74-83, https://doi.org/10.1016/S0973-0826(08)60327-0

Ramona, M. & Simona, G. (2012). Intellectual Property Within the Emerging Renewable Energy Market: A Case Study of the EU, CES Working Papers, 4 (3). 364-384.

Richter, M. (2011). Utilities’ Business Models for Renewable Energy: Evidence from Germany, World Renewable Energy Congress, Sweden, pp 2385-2392.

Sahlian, D. N.; Popa, A.F.; Cre¸tu, R.F. (2021). Does the Increase in Renewable Energy Influence GDP Growth? An EU-28 Analysis, Energies 2021, 14 (1).

Shahbazi, A. & Rezaei Nasab, B. (2017). International Environmental Law in Fluctuations Between Development, Energy and Technology, Tehran: Khorsandy Publication. [In Persian]

Shakeri, Z., Bahadori J., Z. & Shakeri, H. (2021). Reviewing the policies and rules of the patent system in the light of the issue of climate change, Iranain Journal of Public Policy, 7 (1). 199-213, doi: 10.22059/jppolicy.2021.81995 [In Persian]

Shiravi, A. (2014). Oil and Gas Law, Tehran: Mizan Legal Foundation. [In Persian]

Shiravi, A. & Shahhosseini, A. (2022). Intellectual Property Rights Mechanisms in Removing Barriers to the Transfer of Environmentally Sound Technology to Developing Countries, Culminatin of Law of Quarterly, 8 (3). 259-293, doi: 10.22034/thdad.2022.527450.1749 [In Persian]

Sobolieva, T., & Harashchenko, N. (2020). Intellectual property indicators and renewable energy trends, Polityka Energetyczna – Energy Policy Journal, 23 (4), doi: 10.33223/epj/127911.

Sovacool, B. K. (2009). Placing A Glove On The Invisible Hand: How Intellectual Property Rights May Impede Innovation In Energy Research And Development (R&D), Albany Law Journal of Science and Technology, 18 (2). 381-440.

Tee, W., Chin, L., & Abdul-Rahim, A. (2021). Determinants of Renewable Energy Production: Do Intellectual Property Rights Matter?, Energies, 14 (91), doi: https://www.mdpi.com/journal/energies.

Villalta, J. A. (2017). The Truth About GE's Latest Wind Tech Patent Lawsuit”, Renewable Energy World. October 9, 2017, https://www.renewableenergyworld.com/articles/2017/10/the-truth-about-ge-s-latest-wind-tech-patent-lawsuit.html

Wahdani, F. (2018). Does Intellectual Property Support Clean Energy?., Journal of the MTA-DE Public Service Research Group, 3 (2).16-24, doi:10.21868/PGnG.2018.2.3.

Wang, Q., Yang, X. & Li, R., (2023). Does intellectual property protection improve energy efficiency? Evidence from the impact of intellectual property income on energy intensity, Energy & Environment, 0(0). doi: 10.1177/0958305X231180694, journals.sagepub.com/home/eae

Zaman, K. (2013). The TRIPS Patent Protection Provisions and Their Effects on Transferring Climate Change Technologies to LDCs and Poor Developing Countries: A Critical Appraisal, Asian Journal of International Law, 3 (1). 137-161. doi: https://doi.org/10.1017/S2044251312000185

bbott, F. M. (2009). Innovation and Technology Transfer to Address Climate Change: Lessons from the Global Debate on Intellectual Property and Public Health, ICTSD Programme on Intellectual Property Rights and Sustainable Development, 24 (1), 1-38.