واکاوی قواعد حاکم بر استرداد مالیات در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

اداره مالیات ممکن است وجهی افزون بر مالیات قانونی دریافت کند. همین واقعیت، نظام حقوقی را ناگزیر از داشتن قواعدی برای استرداد مالیات می‌کند. با این همه، چنین قواعدی همیشه آشکار و یکپارچه نیستند: گاه در متن قانون پنهان‌اند، گاه در آیین‌نامه‌ها و مقررات اداری تبلور می‌یابند، گاه در رویه قضایی شکل‌ می‌گیرند و گاه نیز از اصول تفسیر حقوقی استنباط می‌‌شوند. کاوش، استخراج و تحلیل این قواعد، از جمله انتظاراتی است که از حقوقدانان می‌رود تا بتوانند از پراکندگی احکام بکاهند و مبنایی منسجم برای تبیین حقوق مؤدی و حدود اختیار اداره مالیاتی فراهم سازند. بر همین اساس، نگارندگان با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی و با استقراء در اصول، قواعد و مقررات حاکم، در پی پاسخ به این پرسش برآمدند که چه قواعدی بر استرداد مالیات در نظام حقوقی ایران حکومت می‌کند. ماحاصل پژوهش این بود که قواعد استرداد گاه ماهیت عام دارند و گاه خاص‌اند؛ به گونه‌ای که بخشی از آنها ویژه مالیات‌های مستقیم و بخشی دیگر ناظر به مالیات بر ارزش افزوده(غیرمستقیم) است. شکل‌گیری این قواعد صرفاً محصول قانون نیست و برخی از قواعد در پرتو تفسیر قانون و نیز تحدید صلاحیت اداره مالیاتی در رویه قضایی بوده است. این امر برای مودیان از آن جهت اهمیت دارد که امکان مطالبه مؤثرتر وجوه اضافه‌پرداختی را فراهم کرده و از توسعه اختیارات اداره مالیاتی به ضرر مودیان جلوگیری می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Inquiry into the Rules Governing Tax Refund in Iran’s Legal System

نویسندگان [English]

  • Saber Almasi Khani
  • Vali Rostami
Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

The tax authority may sometimes collect more than the amount lawfully due. This makes it necessary for the legal system to provide rules for refunding overpaid tax. These rules, however, are not always clear or unified. Some are found in statutes, some in by-laws and administrative regulations, some have developed through judicial practice, and others are derived from principles of legal interpretation. By identifying and analysing these rules, legal scholars can help bring coherence to scattered provisions and clarify both taxpayers’ rights and the limits of the tax authority’s powers. This article uses a descriptive-analytical method and an inductive review of the relevant principles, rules, and regulations to examine the rules governing tax refunds in the Iranian legal system. The findings show that some refund rules are general, while others are specific to direct taxes or value-added tax (VAT). These rules are not formed solely by legislation; some have emerged through statutory interpretation and judicial limits placed on the tax authority. This matters for taxpayers because it strengthens their ability to reclaim overpaid tax and prevents the tax authority from expanding its powers to their detriment.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Tax refund
  • legal rules
  • Iran’s legal system
  • Direct Taxes Act
  • Value Added Tax Act