مطالعه نظری نسبت قانون و تغییر اجتماعی؛ نقش پیش‌رو، پیرو یا توأمان قانون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه شهید بهشتی

10.22099/jls.2025.53003.5323

چکیده

قانون موضوعه پدیده‌ای برخاسته از اجتماع است که ازسوی قانون‌گذار با هدفی معین استقرار می‌یابد؛ هدفی که ممکن است به تثبیت نظم و مناسبات موجود محدود شده یا در پی ایجاد تغییر در سنت‌های دیرینه جامعه باشد. درحقیقت استقرار قانون در بطن اجتماع موجب مطرح‌شدن پرسش از آثار حقیقی آن بر جامعه و ارتباط آن با مسئله تغییر اجتماعی می‌شود. در همین جهت پرسش اصلی این پژوهش واکاوی نقش‌آفرینی قانون در تحقق تغییرات اجتماعی مورد هدف و ارتباط دوسویه مؤلفه‌های اجتماعی مذکور است؛ بدین‌معناکه قانون به‌مثابه یکی از عناصر اساسی اجتماع تا چه میزان می‌تواند به‌نحوی کارآمد به تغییر عرف‌ها و نگرش‌های نهادینه‌شده در بطن جامعه مبادرت بورزد. در همین راستا سه نظریه در مباحث جامعه‌شناسی حقوقی مطرح شده است که نگارنده با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی به تبیین آن‌ها می‌پردازد. دیدگاه نخستین با تاکید بر نقش پیش‌رو قانون در تحقق تغییرات مورد نظر، آن را واجد توانایی در درونی‌سازی ارزش‌های نوین و فراتر رفتن از عرف‌های پیشین در نظر می‌گیرد. این درحالی است که دیدگاه دوم قانون را پیرو محض دیگر مؤلفه‌های اجتماعی محسوب کرده و آن را واجد نقش مستقلی در این مسیر نمی‌داند. در این زمینه دیدگاه سومی نیز مطرح است که پلی میان دو نظریه پیشین برقرار کرده و با طرفداری از نقش پیش‌رو قانون، ضرورت توفیق آن در این مسیر را پیروی نسبی از سنت‌های دیرینه جامعه می‌داند. از دید نگارنده دیدگاه سوم به‌سبب جامعیت و دربرداشتن جنبه‌های کلیدی هر دو چشم‌انداز پیشین قرابت بیشتری با واقعیت داشته و نظریه برگزیده پژوهش کنونی محسوب می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Theoretical Study of the Relationship Between Law and Social Change: The Progressive, Subordinate, or Dual Role of Law

نویسندگان [English]

  • mohammad jalali
  • farnoush fakhar
shahid beheshti university
چکیده [English]

Positive law is a phenomenon arising from society that is established by the legislator with a specific purpose; a purpose that may be limited to preserving the existing order or aimed at creating changes in the longstanding traditions of society. In fact, the establishment of law within society raises questions about its real effects on society and its connection to the issue of social change. In this context, the main question of this research is to examine the role of law in achieving the targeted social changes and the two-way relationship between the aforementioned social components. It means to what extent law can efficiently undertake the alteration of norms and ingrained attitudes within society. In this regard, three theories have been proposed in discussions of legal sociology.

The first viewpoint emphasizes the progressive role of law in achieving the desired changes, considering it capable of internalizing new values and going beyond previous norms. Meanwhile, the second viewpoint considers law merely as a follower of other social components and does not believe in its independent role in this path. There is also a third viewpoint that establishes a bridge between two previous theories while supporting the progressive role of law, emphasizes that its success in this path requires relative adherence to the longstanding traditions of society. From the author's point of view, the third viewpoint, due to its comprehensiveness and inclusion of key aspects of preceding perspectives, is closer to reality and is considered the preferred theory in the current research.

کلیدواژه‌ها [English]

  • positive law
  • social change
  • progressive role of law
  • subordinate role of law
  • sociology of law