کاربست اقدامات احتیاطی در نظام مسئولیت مدنی ایران با تضعیف مفهوم کلاسیک علیّت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه میبد

2 دانشیار گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران.

3 استادیار گروه حقوق، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه میبد، میبد، ایران

چکیده

در نظام‌ سنتی مسئولیت مدنی، شرط علیّت به ‌عنوان محور اصلی انتساب مسئولیت شناخته می‌شود. بدین معنا که تنها در صورت احراز رابطه سببیت میان فعل زیان‌بار و ضرر، الزام به جبران خسارت موجه تلقی می‌گردد. با این وجود، این رویکرد در بستر فناوری‌های نوین، مخاطرات محیط‌زیستی و ریسک‌های پیچیده با چالش جدی مواجه شده است؛ زیرا در چنین حوزه‌هایی، به علت عدم اطمینان علمی مطلق در مورد جدی بودن خسارات، مسئولیت مدنی ستنی چندان کارساز نیست. بر همین اساس، در مواردی که از حیث خطر، بسیار جدی هستند اما در واقع مبهم و چندعلّتی‌اند، اصرار بر اثبات کامل رابطه علیّت، می‌تواند به انکار جبران خسارت بینجامد. این مقاله با تضعیف مفهوم علیّت کلاسیک، در صدد آن است تا نشان دهد، چگونه می‌توان مسئولیت مدنی را از مدل کلاسیک علیّت به سمت مدلی مبتنی بر عدم قطعیت و ریسک سوق داد.

در پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی به این نتیجه رسیده ایم که مدل سنتی علیّت، در مواجهه با ریسک‌ها و عدم قطعیت‌های ساختاریِ جوامع معاصر ناکافی است. در این چارچوب، مسئولیت مدنی باید نه صرفاً بر «قطعیت علّی»، بلکه بر مدیریت نهادیِ عدم قطعیت استوار گردد تا در کنار تضعیف مفهوم کلاسیک علیّت، عدم قطعیت به‌ عنوان مبنایی نوین برای مسئولیت مدنی شناسایی گردد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Application of precautionary measures in Iran's civil liability system by weakening the classical concept of causation

نویسندگان [English]

  • Amir Hossein Habibollahian 1
  • majid sarbazian 2
  • hamid rostaei 3
1 Faculty of Theology and Islamic Studies, Mey bod University
2 Associate Professor, Department of Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Meybod University, Meybod, Iran
3 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Meybod University, Meybod, Iran
چکیده [English]

Abstract

In traditional civil liability systems, causation is recognized as the central criterion for attributing liability. This means that the obligation to compensate for damages is justified only when a causal link between the harmful act and the damage is established. However, this approach faces serious challenges in the context of modern technologies, environmental risks, and complex hazards, where absolute scientific certainty about the seriousness of damages is unavailable. In such domains, the traditional civil liability system proves less effective, as insisting on fully proving causation in cases characterized by high risks but ambiguous and multi-causal conditions may result in the denial of compensation. This article aims to weaken the concept of classical causation and demonstrate how civil liability can shift from the traditional causation-centric model toward a model grounded in uncertainty and risk. Employing a descriptive-analytical approach, this research has concluded that the traditional causation model falls short when addressing the structural uncertainties and risks of contemporary societies. Within this framework, civil liability should no longer solely rely on "causal certainty" but instead focus on the institutional management of uncertainty. By weakening the classical causation concept, uncertainty can emerge as a novel foundation for civil liability.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Civil liability
  • Precautionary principle
  • Causation
  • Uncertainty
  • Precautionary measures