کارکرد عدالت‌سنجشی در پیشگیری از فساد اداری در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد آیت الله آملی، مازندران. ایران

2 دانشیار گروه حقوق، واحد قائمشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، قائمشهر، ایران

3 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز، تهران. ایران

چکیده

چکیده
نظریه عدالت سنجشی در مقابله با فساد اداری مبتنی بر شاخص‌های محاسبه‌پذیری و کارایی، تمرکز خود را بر بهره‌وری و کاهش هزینه‌های اجرایی نظام عدالت کیفری قرار داده است. تصویب قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد در سال ۱۳۹۰ نشان‌دهنده درک مقنن از تهدید جدی فساد مالی و اداری علیه نظام اجتماعی و سیاسی است. از منظر قانونی، مواردی مانند ماده ۳ قانون ارتقاء سلامت اداری و مقابله با فساد مصوب ۱۳۹۰ و اصلاحات آن در ۱۳۹۹ به شفافیت در فرایندهای مالی و اداری تأکید داشته و پایه‌های محکمی برای اجرای عدالت سنجشی فراهم کرده است. این قانون، با تأکید بر پیشگیری وضعی از بزه‌های اداری و مالی، نمود کاربردی جرم‌شناسی مدیریتی را نمایان ساخته است. با این حال، چالش‌های عملیاتی مانند سلیقه‌گرایی در تفسیر قانون و نبود نظارت مؤثر،موجب کاهش اعتماد عمومی و افزایش پیچیدگی‌های بروکراسی شده است. این نوشتار با روش کتابخانه‌ای و به شیوه توصیفی-تحلیلی به بررسی چیستی عدالت سنجشی و گونه کارکرد آن در پیشگیری از فساد اداری در ایران پرداخته است. یافته‌ها نشان داده است که نظریه عدالت سنجشی بدون بومی‌سازی و پیوند با زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی نمی‌تواند به‌تنهایی عامل مؤثری درکاهش فساد اداری باشد و تقویت همبستگی میان شاخص‌های قانونی، زمینه‌های اجرایی و بازتعریف معیارهای عدالت، کارکرد آن را در پیشگیری از فساد اداری افزایش می‌دهد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Function of Risk-Based Justice in the Prevention of Administrative Corruption in Iran

نویسندگان [English]

  • mhadi mehrpour 1
  • Hassan Haji Tabar Firuzjaei 2
  • mhadi esmaeli 3
1 PhD student in Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, Ayatollah Amoli Branch, Mazandaran, Iran
2 Associate Professor, Department of Law, Ghaemshahr Branch, Islamic Azad University, Ghaemshahr, Iran
3 Associate Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Islamic Azad University, Central Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

Introduction
Throughout the continuum of history, societies have always been exposed to various forms of wrongdoing. The naturalistic perception of crime represents a novel approach compared to earlier views on how to confront this phenomenon and establish punitive justice. The assumption of the inevitability and naturalness of crime creates a perspective akin to natural laws in dealing with it. Based on this view, just as natural phenomena are observable, law-governed, and predictable, human offenses also possess such characteristics. In this context, the theory of distributive justice in combating administrative corruption relies on measurable and efficient 
indicators, focusing on productivity and reducing the operational costs of the criminal justice system. The enactment of the Administrative Integrity and Anti-Corruption Promotion Act of 2011 (1390 Iranian calendar) reflects the legislature's recognition of the serious threat posed by financial and administrative corruption to the social and political system. From a legal standpoint, provisions such as Article 3 of the 2011 Act, along with its amendments in 2020 (1399), emphasize transparency in financial and administrative processes and provide a solid foundation for implementing distributive justice. The objective of this study is to identify and examine the applicability of the principles of the distributive justice approach in controlling and preventing administrative corruption.
 
Methods
 The data and materials for this study were collected through library-based research. The analysis was then conducted using a descriptive–analytical approach, relying on rational and argumentative examination to explore the concept of actuarial justice and its functions in the non-penal prevention of administrative corruption in Iran.
 
Results and Discussion
 The findings of the present study indicate that the actuarial justice approach conceptualizes the offender as an aware, responsible, and autonomous decision-maker. Within this framework, crime is understood as a dynamic phenomenon, allowing the identification of high-risk and low-risk actors through scientific and empirical instruments. The amended Law on the Promotion of Administrative Health and Combating Corruption (2019) reflects the practical application of managerial criminology by emphasizing situational prevention in the domain of administrative and financial offenses. Nevertheless, operational challenges such as discretionary interpretation of legal provisions and the lack of effective oversight have contributed to a decline in public trust and an expansion of bureaucratic complexity. In the context of situational prevention, this law seeks to reduce pre-criminal opportunities and increase the costs of corrupt behavior by introducing concrete and technology-based mechanisms. Various provisions of the law underscore preventive measures including electronic disclosure and contract registration, coverage of vulnerable areas, establishment of a comprehensive tax information system, cadastral mapping, cybersecurity enhancement, and the utilization of supervisory institutions' capacities in addressing administrative corruption.
 
 




Volume 18, Issue 3, Autumn 2026
 




Conclusion
 The theory of risk-based justice in the postmodern discourse views humans as aware, responsible, and autonomous actors in decision-making, and employs scientific and statistical tools to enable the identification and management of crime risk. Within this framework, crime is considered a fluid and continuous phenomenon, where high-risk and low-risk actors are distinguished and predicted using scientific methods. This approach's focus on the instrumentalization of humans limits their capacities for independent thought and awareness, positioning the actor as a means to achieve maximum utility. The rules established in this system take precedence over human ideals such as freedom and justice, and may, through increased bureaucracy and administrative paperwork, reduce the efficiency of administrative and social processes. In the domain of situational prevention, the Administrative Integrity and Anti-Corruption Promotion Act provides tangible and technological mechanisms aimed at reducing pre-offense opportunities and increasing the costs of committing corruption. Article 3 addresses electronic reporting and contract registration, Article 4 covers vulnerable points, Article 9 concerns a comprehensive taxation system, Article 12 addresses demarcation, Article 21 pertains to cybersecurity, and Article 32 emphasizes the utilization of the capacities of oversight institutions. The results of this study demonstrate that, on the one hand, actuarial justice cannot function as an effective instrument for reducing administrative corruption on its own unless it is localized and meaningfully connected to cultural and social contexts. Strengthening coherence between legal indicators, implementation frameworks, and a contextual redefinition of justice enhances its preventive capacity in the field of administrative corruption. On the other hand, transparency in the activities of public officials, public access to information, and the regular publication of reports contribute to limiting pre-criminal opportunities, increasing the likelihood of detecting corrupt practices, and rebuilding public trust.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Administrative Integrity
  • Risk-based justice
  • Administrative corruption
  • Crime risk management
  • Prevention

مراجع

 
منابع
آقا بابایی، حسین (۱۳۸۹). قلمرو امنیت در حقوق کیفری، تهران: سازمان انتشارات فرهنگ و اندیشه اسلامی.
ابراهیمی، شهرام (۱۳۹۳). جرم‌شناسی پیشگیری، جلد اول، چاپ سوم، تهران: نشر میزان.
احمدی، بابک (۱۳۸۲). هایدگر و پرسش‌های بنیادین، تهران: نشر مرکز.
افراسیابی، علی و علایی، حسین (۱۳۹۸). استقلال نهاد کشف جرم در نظام رسیدگی کیفری ایران، پژوهش‌های دانش انتظامی، ۲۱ (۳)، ۲۱۳-۲۴۰.
الهام، غلامحسین و دانش نازی، حمیدرضا (۱۳۹۳). تأملی بر نظریه گزینش حسابگرانه: بنیان‌ها و قلمرو، مطالعات تحول در علوم انسانی، ۲، ۴۵-۶۸.
امامی، محمد و استوار سنگری، کوروش (۱۳۹۶). حقوق اداری، تهران: انتشارات میزان.
امامی، محمد و دهقان، فرشته (۱۳۹۲). نظارت درونی سلسله مراتبی بر دستگاه‌های اداری در نظام حقوقی ایران، مطالعات حقوقی، ۵ (۱)، ۱-۲۴.
بابایی، محمدعلی و انصاری، اسماعیل (۱۳۹۳). تحلیل اقتصادی پیشگیری از جرم، مطالعات حقوقی، ۶ (۱)، ۳۱-۶۰.
باصری، بابک (۱۳۹۸). جستاری بر مفهوم عدالت اداری، تحقیقات حقوقی، ۸۸، ۲۸۹-۳۱۴.
بکاریا، سزار (۱۳۹۸). رساله جرائم و مجازات‌ها، ترجمه محمدعلی اردبیلی، تهران: انتشارات میزان.
پاک‌نهاد، امیر (۱۳۸۷). سیاست جنایی ریسک ‌مدار، تهران: میزان.
تاجیک، محمدرضا (۱۳۸۵). گفتمان، پاد گفتمان و سیاست، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
تونری، مایکل (۱۳۸۷). کیفرهای اجتماع‌محور در ایالات‌متحده آمریکا، ترجمه مینا صدیق فر، مجله حقوقی دادگستری، ۶۴، ۱۹۱-۲۲۰.
جزایری، سید عباس و قائدی، امیر (۱۴۰۰). جرم‌شناسی بالینی و جایگاه آن در حقوق کیفری ایران، فقه و حقوق نوین، ۵، ۸۹-۱۱۳.
حبیبی، نادر (۱۳۸۵). فساد اداری: عوامل مؤثر و روش‌های مبارزه، تهران: مؤسسه انتشاراتی فرهنگی وثقی.
حسنی، جلال‌الدین، میر خلیلی، سید محمود و نظری نژاد، محمدرضا (۱۴۰۰). رهیافت مدیریت ریسک جرم و جلوه‌های آن در نظام عدالت کیفری ایران، پژوهش‌نامه حقوق کیفری، ۱۲ (۱)، ۲۷-۵۲.
دارابی، شهرداد (۱۳۹۷). تحول راهبردی پیشگیری از جرم در مدل مردم‌سالاری سیاست جنایی، دیدگاه‌های حقوق قضایی، ۸۳، ۵۵-۷۳.
رضوانی، سودابه (۱۳۹۱). مدیریت انسان‌مدار ریسک جرم، تهران: میزان.
ساریخانی، عادل و اکرمی سراب، روح‌الله (۱۳۹۲). کارکردهای پیشگیرانه شفافیت در سیاست جنایی، مجله حقوقی دادگستری، ۷۷ (۸۲)، ۹۱-۱۱۶.
سبحانی، حسین (۱۴۰۴). رویکرد ریسک پایه ناظر بر عواید مجرمان در پرتو مطالعه تطبیقی و استانداردهای FATF، مطالعات حقوقی، ۱۷ (۱)، ۱۵۷-۱۹۹.
سرداری، احمد (۱۳۸۰). رویکردی به ساختارهای اداری کشورهای درحال‌توسعه: بررسی آسیب‌شناسی اداری، دومین همایش علمی و پژوهشی نظارت و بازرسی سازمان بازرسی کل کشور، تهران: دانشگاه تهران.
شامبیاتی، هوشنگ (۱۳۸۹). جرائم علیه اموال و مالکیت، تهران: انتشارات فروزش.
صادق نژاد نائینی، مجید (۱۳۹۳). مطالعه جرم‌شناختی جرائم اشخاص حقوقی حقوق خصوصی: از علت‌شناسی تا پیشگیری، رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی.
عباس زاده، میر محمد (۱۳۷۸). مسائلی در مدیریت دولتی ایران، ارومیه: انتشارات دانشگاه ارومیه.
عباس زادگان، سید محمد (۱۳۸۳). فساد اداری، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
کاتوزیان، ناصر (۱۳۹۱). اعمال حقوقی، تهران: شرکت سهامی انتشار.
ماری، فیلی (۱۳۸۳). کیفر و مدیریت خطرها: به‌سوی عدالتی محاسبه‌گر در اروپا، ترجمه حسن کاشفی اسماعیل‌زاده، مجله حقوقی دادگستری، ۴۸-۴۹، ۳۳۶-۳۶۴.
موسوی فرد، سید محمدرضا و شمسی زاد، زهرا (۱۴۰۰). فساد و تخلفات اداری در ایران با تأکید بر آموزه‌های حقوق کیفری و جامعه‌شناسی جنایی، آرا، ۸، ۱۳۱-۱۵۸.
موسی زاده، رضا (۱۳۸۸). حقوق اداری، تهران: انتشارات میزان.
منوچهری نائینی، غزاله (۱۳۸۹). بررسی حقوقی-جرم‌شناختی ماده ۴۸ مکرر قانون مجازات اسلامی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی.
نجفی ابرندآبادی، علی حسین (۱۳۸۸). کیفر شناسی نو-جرم‌شناسی نو: درآمدی بر سیاست جنایی مدیریتی خطر ‌مدار، تازه‌های علوم جنایی، مجموعه مقاله‌ها، چاپ اول، تهران: بنیاد حقوقی میزان.
نجفی ابرندآبادی، علی حسین (۱۳۹۱). درآمدی بر پژوهش در نظام عدالت کیفری: فرصت‌ها و چالش‌ها، فصلنامه قضاوت، ۷۷، ۵۲-۵۴.
هانتینگتون، ساموئل (۱۳۷۰). سازمان‌های سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علم.
هایدگر، مارتین (۱۳۷۹). درآمدی بر وجود و زمان، ترجمه منوچهر اسدی، تهران: پرسش.
 
References
 
Abbaszadeh, M. M. (1999). Issues in public administration management in Iran, Urmia: Urmia University Press. [In Persian]
Abbaszadeh, S. M. (2004). Administrative corruption, Tehran: Cultural Research Office. [In Persian]
Afrasiabi, A. & Alaei, H. (2019). Independence of the crime detection institution in Iran's criminal procedure system, Journal of Law Enforcement Studies, 21(3), 213-240. [In Persian]
Aghababaei, H. (2010). The domain of security in criminal law, Tehran: Organization for Islamic Culture and Thought Publications. [In Persian]
Ahmadi, B. (2003). Heidegger and fundamental questions, Tehran: Markaz Publishing. [In Persian]
Babaei, M. & Ansari, E. (2014). Economic analysis of crime prevention, Journal of Legal Studies, 6(1), 31-60. [In Persian]
Baseri, B. (2019). An inquiry into the concept of administrative justice, Legal Research Journal, 88, 289-314. [In Persian]
Beccaria, C. (2019). On crimes and punishments (M. A. Ardabili, Trans.), Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
Bjørkelo, B. (2013). Workplace bullying after whistleblowing: Future research and implications, Journal of Managerial Psychology, 28(3), 306-326. DOI: 10.1108/02683941311321178
Brown, M. (1996). Serious offending and the management of public risk in New Zealand, British Journal of Criminology, 36(1), 18-36. DOI: 10.1093/oxfordjournals.bjc.a014068
BS 7799-2:2002. (2002). Information security management: Specification with guidance for use, British Standards Institution.
Chohlas-Wood, A. (2020). Understanding risk assessment instruments in criminal justice, The Brookings Institution's Artificial Intelligence and Emerging Technology (AIET).https://www.brookings.edu/articles/understanding-risk-assessment-instruments-in-criminal-justice/
Darabi, S. (2018). Strategic transformation of crime prevention in the criminal policy democracy model, Judicial Law Perspectives, 83, 55-73. [In Persian]
 Ebrahimi, S. (2014). Preventive criminology (Vol. 1, 3rd ed.), Tehran: Mizan Publishing. [In Persian]
Elham, G. & Danesh Nazy, H. R. (2014). A reflection on rational choice theory: Foundations and scope, Journal of Transformation Studies in Humanities, 2, 45-68. [In Persian]
Emami, M. & Dehghan, F. (2013). Hierarchical internal supervision over administrative bodies in Iran's legal system, Journal of Legal Studies, 5(1), 1-24. [In Persian]
Emami, M. & Ostovar-Sangari, K. (2017). Administrative law, Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
Feeley, M. & Simon, J. (1992). The new penology: Notes on the emerging strategy of corrections and its implications, Criminology, 30(4), 449-474. DOI: 10.1111/j.1745-9125.1992.tb01112.x
Guy, L. S., Sacker, I. K. & Warnken, W. (2012). Assessing risk of violence using structured professional judgment guidelines, Journal of Forensic Psychology Practice, 12(3), 47-49. DOI: 10.1080/15228932.2012.674471
Habibi, N. (2006). Administrative corruption: Influencing factors and methods of combat, Tehran: Vathaghi Cultural Institute. [In Persian] DOI: 10.33945/SAMI/IJASHSS.2019.3.6
Hamilton, M. (2016). Risk-needs assessment: Constitutional and ethical challenges, American Criminal Law Review, 52, 231-291. DOI: 10.2139/SSRN.2506397
Hassani, J. D., Mirkhalili, S. M. & Nazarinjad, M. R. (2021). Crime risk management approach and its manifestations in Iran's criminal justice system, Journal of Criminal Law Research, 12(1), 27-52. [In Persian]
Heidegger, M. (2000). Introduction to Being and Time (M. Asadi, Trans.). Tehran: Porsesh. [In Persian]
Huntington, S. (1991). Political organizations in societies changing (M. Salasi, Trans.), Tehran: Elm Publications. [In Persian]
Jazayeri, S. A. & Ghaedi, A. (2021). Clinical criminology and its position in Iranian criminal law, Journal of Fiqh and Modern Law, 5, 89-113. [In Persian]
Jennings, W. G. (2006). Revisiting prediction models in policing: Identifying high-risk offenders, American Journal of Criminal Justice, 31(1), 35-50.
Katouzian, N. (2012). Legal acts, Tehran: Sherkat Sahami Enteshar. [In Persian]
Lennane, J. (1993). Whistleblowing: A health issue, BMJ, 307(6905), 667-670. Doi:10.1136/bmj.307.6905.667
Manouchehri Naeini, G. (2010). Legal-criminological study of Article 48 bis of the Islamic Penal Code, Master's Thesis, Shahid Beheshti University. [In Persian]
Mari, F. (2004). Punishment and risk management: Toward calculative justice in Europe (H. Kashefi Esmaeilzadeh, Trans.), Journal of Judiciary Law, 48-49, 336-364. [In Persian]
Monahan, J. (1981). The clinical prediction of violent behavior, National Institute of Mental Health, DHHS Publication No. (ADM) 81-921, Washington, DC: U.S. Government Printing Office.
Mousavi-Fard, S. M. & Shamsizad, Z. (2021). Corruption and administrative violations in Iran with emphasis on criminal law and criminology, Ara, 8, 131-158. [In Persian]
Mousazadeh, R. (2009). Administrative law, Tehran: Mizan. [In Persian]
Najafi Abrandabadi, A. H. (2009). Neo-punishment and neo-criminology: An introduction to risk-oriented managerial criminal policy, New Developments in Criminology, 1st ed., Tehran: Mizan Legal Foundation. [In Persian]
Najafi Abrandabadi, A. H. (2012). An introduction to research in the criminal justice system: Opportunities and challenges, Ghazaavat Quarterly, 77, 52-54. [In Persian]
Paknahad, A. (2008). Risk-based criminal policy, Tehran: Mizan. [In Persian]
Posner, R. (2003). Economic analysis of law, New York: Aspen Publishers. DOI:10.1002/9780470752135
Rawls, J. (1971). A theory of justice, Oxford University Press.
 Razvani, S. (2012). Human-oriented crime risk management, Tehran: Mizan. [In Persian]
Sadeghnejad Nayini, M. (2014). Criminological study of crimes by legal persons in private law: From causation to prevention, Doctoral Dissertation, Shahid Beheshti University. [In Persian]
Sadraei, A. (2001). Approach to administrative structures in developing countries: Administrative pathology study, 2nd Scientific and Research Conference on Supervision and Inspection, University of Tehran. [In Persian]
Sarikhani, A. & Akrami-Sarab, R. (2013). Preventive functions of transparency in criminal policy, Journal of Judiciary Law, 77(82), 91-116. [In Persian]
 Shambiyati, H. (2010). Crimes against property and ownership, Tehran: Foroozesh Publications. [In Persian]
Slingeneyer, T. (2007). The new penology: A grid for analyzing the transformations of penal discourses, techniques and objectives, Vol. IV.
 Sobhani, H. (1404/2025). Risk-based approach to criminal returns: Comparative study and FATF standards, Journal of Legal Studies, 17(1), 157-199. [In Persian]  Doi:10.22099/jls.2023.46388.4876
Tajik, M. R. (2006). Discourse, counter-discourse, and politics, Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. [In Persian]
Tonry, M. (2008). Community-oriented punishments in the United States (M. Sediqfar, Trans.), Judiciary Law Journal, 64, 191-220. [In Persian]
 
Laws and Regulations
Universal Declaration of Human Rights (1948). Article 11.
Cairo Declaration on Human Rights in Islam (1990). Article 19.
United Nations Convention against Corruption (UNCAC) (2003). Articles 5, 7, 9, 10, 32, 33.
Constitution of the Islamic Republic of Iran (1979). Articles 36, 142.
Islamic Penal Code of Iran (2013).
Criminal Procedure Code of Iran (2013).
Civil Service Management Law of Iran (2007).
Law on Promoting Administrative Health and Combating Corruption of Iran (2011).
Law on Promoting Administrative Health and Combating Corruption of Iran (2020 Amendments).
Law on Processing the Assets of Officials, Authorities and Agents of the System of Iran (2015).
Law on Publication and Free Access to Information of Iran (2009).
General Policies of the Administrative System of Iran (2010). Communicated by the Supreme Leader.
Eight-Article Decree of Imam Khomeini (1982). Paragraph 7.
Letter 53 of Nahj al-Balagha (Imam Ali AS).
 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار